ორიოდე სიტყვა "სელფის" შესახებ

ვაჰ, როგორ დავიღალე ამ ქალის სელფ(ი)ებისგან!...

თუმცა სულ სხვა რამის თქმა მინდოდა, ქალი არაფერ შუაშია, ხსენებულ ფრაზაში შეიძლება კაციც ჩაგვეწერა
selfie-ში (ისევე, როგორც ტაქსი-ში) "ი" ფუძისეულია და ასე უნდა ითქვას და დაიწეროს: სელფიში კარგად გამოვედი, სელფის ხშირად იღებს და ა.შ. თუმცა საეჭვოა, რომ ვინმემ ეს წესი დაიცვას, ჩვენ ხომ ეს "ი" სახელობითი ბრუნვის ნიშანი გვგონია და ამიტომაც ვამბობთ ხოლმე - ტაქსში ჩავჯექი - და ა.შ.
* * *
საერთოდ კი ამ სიტყვას - selfie - 2002 წლამდე თვით აკადემიური ლექსიკონებიც არ იცნობდნენ და, როგორც პატივცემული ვიკიპედია წერს, პირველად დაფიქსირდა ავსტრალიელთა ინტერნეტ-ფორუმზე 2002 წლის 13 სექტემბერს... ცხადია, სიტყვა შეიქმნა self-იდან, ჩვენც შეგვეძლო შეგვექმნა ასეთი ხელოვნური სიტყვა, მაგალითად - "თვითუნა, სათვისო" და მისთანები, მაგრამ სანამ "ყელფანდურა-ჰაერმდღვების" მსგავს "შედევრს" შევქმნი, ჯობია გავჩუმდე და "სელფის", როგორც მოვლენის, მცირე ისტორია მოგახსენოთ.
იმავე (პატივცემულ!) ვიკიპედიაში წერია - Великая княжна Анастасия Николаевна в возрасте 13 лет была одним из первых подростков, которая могла сделать свою собственную фотографию с помощью зеркала, чтобы отправить другу в 1914 году. В письме, которое сопровождало фотографию, она писала: «Я сделала эту картину смотря в зеркало. Это было очень сложно, так как мои руки дрожали»... აქვე არის სტენლი კუბრიკის მიერ სარკის საშალებით გადაღებული ავტო-ფოტო (ასე დავარქვათ); ეს ფოტო ამოვჭერი და გვერდით 1972 წელს გადაღებული ჩემი ავტო-ფოტო მივამონტაჟე, რომელიც სარკის გარეშეა გადაღებული... თუ დააკვირდებით, კუბრიკის აპარატს არ აქვს ერთი მოწყობილობა, რაც მისგან მოგვიანებით საშუალებას აძლევდა საბჭოთა ფოტოაპარატების მფლობელებს უსარკოდ მიეღოთ საკუთარი ფოტო... დავაყენებდი ხოლმე აპარატზე საჭირო პარამეტრებს, გადავწევდი ერთ პატარა სახელურს, რომელიც 7-8 წამის შემდეგ ავტომატურად აჩხაკუნებდა და მე ამ წამების განმავლობაში, გავრბოდი და ვდგებოდი საჭირო ადგილზე ავტო-ფოტოს მისაღებად...
დღეს კი, როგორც წერენ, "სელფი" ფსიქიური აშლილობა-მოშლილობის ერთ-ერთი გამოვლინებაა...
აი, ამის თქმა მომინდა 4 სექტემბერს და მიტომ დავწერე ამხელა თხზულება!

2015 წლის ზაფხულის უკანასკნელი მონოლოგი

ყველაფერს აქვს თავისი დასაწყისი და დასასრული და, როგორც ჩანს, ამ პოლიტიკური "თოქ-შოუ-ებ-ის" დასრულების დროც ადრე თუ გვიან უნდა დამდგარიყო... ან თუნდაც დასრულების დასაწყისი... რამდენიმე წლის წინ მეც ვუსმენდი და ვუყურებდი ამგვარ გადაცემებს ყველა არხზე, მერე თანდათან დაიკარგა ინტერესი და ახლა საერთოდ არ ვიცი - რა გადაცემებს ხურავენ და რატომ არის ეს საგანგაშო ქვეყნის მომავლისთვის... ალბათ, ასეა მაყურებელთა, დიდი თუ არა, გარკვეული ნაწილი მაინც... ისეთი ადამიანების დრო დასრულდა, როგორსაც ლეო ანთაძე თამაშობს იმ ცნობილ სერიალში; ასეთი ადამიანების შექმნა პოლიტიკოსთა მიერ ბედნიერენა იყო თუ უბედურება, სხვა პრობლემაა, მაგრამ მათი "მოქმედების ვადა" რომ ამოუწურა, ფაქტია.

გრიგოლიას ეპოქა ქართულ ტელევიზიებში საკმაოდ დიდხანს გაგრძელდა და მას ამის გამო მადლობის მეტი არაფერი ეთქმის, დიდხანს ანებივრებდა მას მაყურებელი ყურადღებით...  ზოგადად კი იმის თქმაც შემიძლია, რომ მხატვრულ ნაწარმოებებში ნათქვამი "თავისუფალი სიტყვა" ბევრად უფრო მომგებიანია და "ტყვია ტყვიაში მოსახვედრია"; ასე მაგალითად (ჩემი აზრით, რა თქმა უნდა) "დაქალების" დუდუმ, როგორც პერსონაჟმა, ბევრად უფრო დიდი და დამაფიქრებელი "თოქ-შოუ" მოგვიწყო ვიდრე ე.წ. "ქართული ტელეჟურნალისტიკის" მთელმა არმიამ (თუნდაც "ჰამ-ქარმა") ერთად 25 წლის განმავლობაში...

მხატვრული სახეებით აზროვნებას მიაწექით (დანო და ძმანო!), რადგან ბევრად უფრო "კრეაწიულია".

* * *

აქვე ერთი ლინგვისტური ჩანართი რომ არ გავაკეთო, არ შემიძლია: ეს ანტირუსული საზოგადოება რატომ არუსულებს ინგლისურ სიტყვებს?! სწორედ რუსები ამბობენ ასე: კრეაწივი, პროძюსერი, სწюარტი... და ა.შ. თუ მომიძებნით და მიმითითებთ ამ სიტყვებში სად და როდის წარმოთქვამენ თავად ინგლისელ-ამერიკელები ისეთ ბგერებს, როგორიცაა "წ, ძ, ю" მადლობელი ვიქნები.

სათამაშო

გუშინ მეტეხის უბანში ჩავიარე... ყოველ 20 მეტრში Hotel-Hotel წერია და აშენებულია ლამაზ, კარგად მოვლილი სასტუმროები... გარედან თვალს ახარებს, შიგნით, არ ვიცი, რა ხდება... ღმერთმა ქნას, სულ ტურისტებით იყოს დახუნძლული, ჩემმა მზემ თუ მეწყინოს და რამე ცუდი ვიფიქრო! მერე ერთ ნაცნობ სადარბაზოში შევედი, სადაც კედლები ისევ ძველებურადაა დაბზარული და კიბეებიც უფრო მეტად ჩამოზნექილ-ჩამობრეცილია და ძლივს "შვებით ამოვისუნთქე", ნაცნობი ადგილები ხელუხლებელი რომ დამხვდა... იქ ერთი ჩემი ძმაკაცი შალიკო ცხოვრობდა, რომელიც "დიდი ხანია, სადღაც გადასახლდაო" - მითხრეს მეზობლებმა. ჰოდა, გამოვედი გარეთ და ტურისტულ უბნად ქცეული გარემოს შემხედვარეს, ცნობილი "ტურა-ასპირანტურისა" არ იყოს, ეს სიტყვები წამომცდა:
სადაც ყვარობდა შალიკოს მაშო,
იქ ტურისტული დგას სათამაშო.
* * *
ეს ექიმები მეუბნებიან - "ისეირნე და ისეირნეო" და აჰა შენ სეირნობა! - გული მომკლავს თუ ნერვების შლა, რა მნიშვნელობა აქვს?!

როგორ იქმნებოდა ქართული სახელები

აქვე, "ვეფხისტყაოსანთან დაკავშირებულ წერილებში არის გამოკვლევა "ნესტანდარეჯანის" შესახებ, სადაც წერია, რომ ეს სამნაწილიანი სპარსული სახელია (ნესთ ანდარ-ე ჯაჰან); შემიძლია ბატონი ზურაბ ჭუმბურიძის მოსაზრებითაც დავადასტურო ხსენებული ფაქტი:
"ნესტან - ნესტან-დარეჯან-ის პირველი ნაწილია, ქცეული ცალკე სახელად. ნესტან-დარეჯან მომდინარეობს სპარსული გამოთქმისაგან: ნესთ ანდარე ჯაჰან - " სწორუპოვარი ", უფრო ზუსტად: " არ არის ქვეყნად (მისი ტოლი) ". ეს სახელი ჰქვია " ვეფხისტყაოსნის "  მთავარ გმირ ქალს. სრული (კომპოზიტური) ფორმა, გარდა " ვეფხისტყაოსნისა ", დადასტურებულია ისტორიულ ძეგლებში (იხ.საქართველოს სიძველენი, III, 140). ამჟამად როგორც ნესტანი, ისე დარეჯანი გვხვდება ცალ-ცალკე სახელებად"
ყველაფერი სწორი და მისაღებია, გარდა ერთისა: გაუგებარია ეს განმარტება - "სწორუპოვარი" - საიდან გაჩნდა, თუმცა ეს ამჯერად ჩვენთვის არ არის საინტერესო.

ანუ: თუ "ნესტანი" და "დარეჯანი" რუსთველის ეპოქის შემდეგ, დიდი ხნის მოგვიანებით, სავარაუდოდ ვინმე გადამწერის მიერ უმიზნოდ ხმარებული დეფისის შედეგად გაჩნდა, მაშინ რა ვუყოთ ისეთ ნაწარმოებს, სადაც "დარეჯანი" სრულიად დამოუკიდებლად გვხვდება და "ნესტანის" ხსენება საერთოდ არ არის?
სრულიად ლოგიკური კითხვაა და გულისხმობს ჩვენს საგმირო-საფალავნო რომანს - "ამირანდარეჯანიანს" (რომლის მსგავსებმა სადღაც ესპანეთში მავანი დონ კიხოტი გადარიეს სამი-ოთხი საუკუნის შემდეგ).

ბატონი ზურაბი "დარეჯანის" შესახებ წერს: "დარეჯან - წარმოადგენს მეორე ნაწილს სახელისა ნესტან-დარეჯან ("სწორუპოვარი"). მისი მოფერებითი ფორმებია დარია, დარო, დარიკო. დარეჯან-ისაგან ნაწარმოებია გვარი დარჯანია. დარია დამოუკიდებელი სახელიც არის, ნიშნავს " მფლობელს ".
ვისაც "ამირანდარეჯანიანი" არ წაუკითხავს, შესაძლოა (ლეილმაჯნუნიანის, ვისრამიანის და მისთანების მსგავსად), ეს რომანი "ამირანის" და "დარეჯანის" სატრფიალო თავგადასავალი ეგონოს და ვერც დაემდურებით, რადგან ყველამ იცის, რომ ჩვენს მამაკაცებს ოდითგანვე ერქვათ "ამირანი" და "დარეჯანიც", რომ პოპულარული სახელი იყო საქართველოში, ესეც ცხადია.
"ამირანდარეჯანიანის" გაცნობისას კი ასეთ ინფორმაციას ვიღებთ მთავარი გმირის შესახებ: “მე − ამირან დარეჯანის ძე და ყმა ჩემი სავარსამის ძე, ბადრი იამანის ძე და ყმა მისი ინდო ჭაბუკი, ნოსარ ნისრელი და ყმა მისი ალი დილამი. ოდეს ქაჯნი დავჴოცენით და ზღვათა მეფისა ასული გამოვიყვანეთ, ამას ადგილსა მოვედით და ყოველი არაბეთი ზედა მოგვიჴდა”. ამ პატარა ამონარიდში "ვეფხისტყაოსნის" თემატიკა (ქაჯების დახოცვა და ასულის გამოხსნა) და გეოგრაფიული სივრეცე (არაბეთი) რომ ჩანს, ეს სხვა კვლევა-ძიებას ითხოვს, ამჯერად მხოლოდ საკუთარ სახელებზე შევჩერდეთ:
მაშ, გაირკვა, რომ ამირანი დარეჯანის მიჯნური კი არა, მისი ძე ყოფილა!... თუმცა მთელ ნაწარმოებში სხვაგან არსად "დარეჯანი", როგორც პერსონაჟი, არ ფიგურირებს და მისი "დედობაც"  არსად ჩანს...

ფრიად გასაკვირია, რომ ამირანს "დედის ძედ" მოიხსენიებენ... რატომ? სავარაუდო პასუხები ასეთია: მისი მამის სახელი უცნობი იყო ავტორისთვის... თამარის ეპოქაში ქალის პრივილეგირებულობა ამ რომანშიც ჩანს და ასე შემდეგ...
საქმე იმაშია, რომ ხსენებულ "ამირანს" არც ამირანი ერქვა სახელად და არც ვინმე "დარეჯანის" შვილი ყოფილა. ამ კომპოზიტსაც (ამირანდარეჯანიანი) ახლავე სპარსულ-არაბული ენებით აგიხსნით, ოღონდ მე ნუ დამემდურებით, რადგან ამგვარი ახსნა ჩემამდე ბევრად ადრე დიდმა მეცნიერებმა განახორციელეს, მე კი ეს 1974 წლიდან ვიცი, როცა პირველ კურსზე საკურსო ნაშრომი დავწერე "ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიაში" ბატონ ელგუჯა ხინთიბიძესთან... ჩემს "საკურსოს" ასე ერქვა - "ამირანდარეჯანიანის პერსონაჟები"... ჰოდა, სრულიად მოულოდნელად 41 წლის შემდეგ კვლავ დავუბრუნდი ხსენებულ თემას... (ნეტავი შემენახა ის "საკურსო", უფრო გამიადვილდებოდა ახლა წყაროთა დასახელება... სამწუხაროდ, ინტერნეტში საინტერესო ვერაფერი ვნახე "ამირანდარეჯანიანის" შესახებ, ბიბლიოთეკაში სიარულის დრო და საშალება კი არ მაქვს).

ამირ ანდარ-ე ჯეჰან - "ამირა (მეფე, ბატონი, მბრძანებელი....) ქვეყნიერებისა" - ასე იშიფრება რომანის სათაური...
სიტყვა "ჯეჰან" გვხვდება სხვა გაქართულებულ სახელშიც (...რაც ბატონი ზურაბ ჭუმბურიძის წიგნში ვერ ვნახეთ) - იგულისხმება "ჯანგირ-ი", რაც ასევე კომპოზიტური სიტყვაა: ჯეჰან-გირ, ანუ "ქვეყნის მპყრობელი"... მსგავსი სიტყვებია: უნა-გირ  - უნას/ჰუნეს ანუ ცხენის დამჭერი, ქაფ-ქ(გ)ირ - ქაფის დამჭერი, ჯიბ-გირ - ჯიბის დამჭერი და ა.შ. "ჯანგირ" არის ფუძე ისეთი გვარისა, როგორიცაა "ჯანგირაშვილი".
კიდევ ერთხელ:
1. ამირ - ამირა, მბრძანებელი
2. ანდარ-ე - შინა, -ში
3. ჯეჰან - ქვეყნიერება.
აქვე უნდა დავაზუსტოთ, რომ "ჰ", როგორც წესი იკარგება ქართულში შემოსვლისას და ამიტომაც მივიღეთ "ჯეჰან"-იდან "ჯან"... ხოლო სხვა "ჯან", რომელიც ქალაქურ მიმართვაში გვხვდება - სულიკო-ჯან, გოგია-ჯან, მანანა-ჯან... - ნიშნავს "სულს"... მაგალითად: ჯამ(ნ)ბაზი - სულთან მოთამაშე.
მავანმა გადამწერმა კი ამ სამი ელემენტისგან მიიღო ორი (ამირან-დარეჯან... კიდევ კარგი, რომ დეფისი აქაც არ ჩასვა), ნაწარმოების მთავარ გმირს უწოდა ამირან დარეჯანის ძე  და სრულიად უსაფუძვლოდ დააბრალა არარსებულ ქალბატონ დარეჯანს ამირანის დედობა...
მთელ ნაწარმოებში ვერ შევძლეით დათვლა (არც იყო ამის საჭიროება), მაგრამ მის ერთ-მეოთხედ ნაწილში დაახლოებით 200-ჯერ გვხვდება სრული ფორმა "ამირან დარეჯანის ძე" და მხოლოდ 25-ჯერ ცალკე "ამირან/ამირანი", ეს იმას ნიშნავს, რომ ამ ამბის სპარსულ პირველწყაროში ყველაგან ეწერა სრული ფორმა - ამირ ანდარ-ე ჯეჰან - და გადამწერ-გამქართულებელიც, მას შემდეგ რაც შექმნა "ამირანსა" და "დარეჯანს" შორის დედა-შვილობა, ძირითადად იყენებს სრულ ფორმას... ან, შესაძლოა, ყველგან ეს სრული ფორმა ეწერა და მომდევნო საუკუნეების გადამწერებს დაეზარათ ბევრი წერა და მთელი ნაწარმოების დაახლოებით ერთ-მერვედში მხოლოდ "ამირანი" დატოვეს.
* * *
გადამწერთა მიერ შქემნილი კურიოზები ცნობილია რუსულ ლიტერატურაშიც, მაგალითად იური ტინიანოვმა ხსენებულ მოვლენას მთელი მოთხრობაც მიუძღვნა - "Поручик Киже", რასაც ასეთი ისტორიული ფაქტი დაედო საფუძვლად: Придворный писарь, оформляя документ об очередном производстве офицеров русской армии, слово "прапорщики же" написал с переносом. Причем на новой строчке он повторил слог "ки" и начал с большой буквы, а частицу "же" присоединил к слову. -Получилось "прапорщик Киже". Своей ошибки писарь не заметил, и бумага легла на императорский стол. Так появилась "персона секретная, фигуры не имеющая".
* * *
კარგია ეს თუ ცუდი, არ ვიცი - მე მხოლოდ ფაქტებს ვასახელებ, მაგრამ "ამირანდარეჯანიანის" გადამწერ-გამქართულებელმა კიდევ ერთი  ქართული სახელი რომ შექმნა, ფაქტია. ბატონი ზურაბ ჭუმბურიძე წერს:
"დარისპან (სპარსული) " კარი ისპაანისა ". აქედანაა გვარი დარისპანაშვილი, სოფლის სახელი დარისპარაული (დარისპან-ა-ულ-ი)".
ეს სახელი გავრცელდა "ამირანდარეჯანიანის" შემდეგი პერსონაჟის წარმომავლობის გაქართულების შემდეგ: "სეფედავლე დარისპანის ძე", თუმცა არანაირი "დარისპანი", როგორც მამა სეფედავლესი, არასოდეს არსებულა ბუნებაში... ეს სახელიც შემდეგნაირად იშლება: "სეფაჰდოულე დარ-ე ესფაჰან" და დაახლოებით ამას ნიშნავს - ისფაჰანის/ისპაანის კარის დაცვის (ჯარის) უფროსი... შესაძლოა, "დავლე/დოულეს" სხვა განმარტებებიც არსებობდეს, მაგრამ ამჯერად სპარსული ენის წიაღში არ დავიწყებ ძრომიალს, "სეფაჰ" კი სხვა არაფერია, თუ არა ჩვენი "სპა" და აქედან მიღებული "სპასალარი, სპასპეტი" და ასე შემდეგ.

ერთი სიტყვით, საწყალ დარისპანს (ქართულ ლიტერატურაში) ოთხი გასათხოვარი ქალის პრობლემაზე კიდევ ვიღაც არარსებული "სეფედავლეს" მამობა თუ მამობილობაც დაერთო და როგორ უძლებს ამდენ გასაჭირს საწყალი ბერიკაცის გული, ერთობ გასაკვირია?!

P.S. ...ხოლო “ამირანი” რომ ქართული მითოლოგიის პირმშოა და სახელიც რომ ქართული წარმოშობისაა, ესეც ცხადია და არანაირ დაეჭვებას არ ვაპირებ, თუმცა კარგი იქნებოდა იმის ცოდნაც - საიდან გაჩნდა ეს სახელი... ყველაფერს ხომ რაღაც მიზეზი და საფუძველი აქვს.

წუთისოფლის კანონზომიერება

გასული ზაფხულის მოგზაურობათაგან ეს ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი მოვლენა იყო - ჯორდანო ბრუნოს ძეგლის მონახულება რომში... ეს გახლავთ კამპო დეი ფიორი (Campo de' Fiori) - "ყვავილების ველი/მდელო", სადაც დაწვეს სინიორ ჯორდანო 1600 წლის 17 თებერვალას, ხოლო  1889 წლის 9 ივნისს ძეგლი დაუდგეს იქ, სადაც დაწვეს... მსგავსი ცინიზმი (მე სხვა სახელს ვერ ვარქმევ) ჟან დ'არკს და კიდევ ბევრ სხვას არგუნა ისტორიამ (თუნდაც ის, რომ შიმშლით და მარტოობით ხოცავდნენ გენიოსებს, შემდეგ კი მათი რეაბილიტირებით მავანნი კეთილდღეობას იქმნიდნენ და კვლავაც იქმნიან); აღარ მივყვები პუბლიცისტურ-ფილოსოფიურ მსჯელობას... გენიოსების განადგურების ხარჯზე ორმაგად "ქულების" დაწერა (ჯერ მიწასთან გასწორება და მერე განდიდება) თითქმის კანონზომიერებაა ამ წუთისოფლისა... რომში კიდევ ერთმა "კანონზომიერებამ" გამაოცა, ასე ვთქვათ - ყოფითმა:

კამპო დეი ფიორეზე, ჯორდანო ბრუნოს ირგვლივ ათასგვარი წვრილმანით თუ მსხვილმანით მოვაჭრეთა დახლები იყო გაშლილი (ხილი და ბოსტნეული და ათასგვარი ჯინჯილები ტურისტებისთვის და ა.შ. ...ხალხი იქ ჯორდანოს სანახავად მიდის და "კარგი ვაჭრობაც" ამით არის გარანტირებული); დიდი სიმაღლის ძეგლი თითქმის არ ჩანდა შორიდან, იქ მოვაჭრენი კი ფრიად და ფრიად შავგვრემანი ადამიანები იყვნენ, ერთი-ორ მათგანს გავესაუბრე კიდეც და  ისინი აზიის მავანი დიდი და მრავალრიცხოვანი ქვეყნებიდან აღმოჩნდნენ რომში სამუშაოს საძებნელად ჩასულები... კიდევ კარგი აღმოსავლეთმცოდნების ფაკულტეტზე შეძენილი ლინგვისტური ცოდნიდან ცოტა რამ მახსოვდა და გავიგე - ვინ საიდან იყო და რატომ ჰქონდათ ასეთი მუქი კანი, თორემ შეიძლება უცებ წარმომედგინა, რომ საბრალო ჯორდანოს წვის შედეგად ადენილი კვამლი ჯერაც მოქმედებს იმ "კამპოზე" და მიტომაც იყვნენ ასე "გამურულები" მისი ძეგლის გარშემო მოფუსფუსე ადამიანები... 

20 ოქტომბრის ფიქრები

დიდი აგენტი და ჯაშუში და ჭორიკანა და ბემურაზი ვინმე ყოფილა ეს გუგული დეიდა... გუშინ ერთ ინგლისურ წიგნს ვეძებდი მის "ქუჩაბანდებში", აქაურობა - ანუ "ფეისბუქი" - საერთოდ გათიშული მქონდა, რადგან ძალიან ჩამითრია ძებნამ, მაგრამ სასურველ შედეგს მაინც ვერ მივაღწიე, რადგან ის წიგნი მხოლოდ ე.წ. ფასიან საიტებზე იდო და ჩვენ რომ ვართ მიჩვეული მუქთა კომპიუტერულ სიამეებს  ("ეგრე არ არისო, ძმაოო" - მითხრეს და...) ხელცარიელი გამომისტუმრეს უკან იმ ქუჩაბანდებიდან...

და დღეს, აქვე, მარჯვენა მხარეს, სადაც ნაირნაირი რეკლამები "იჩითება" ხოლმე "ფეისბუქში", ზუსტად ის წიგნი დევს და საკმაოდ მრგვალი (და ცოტა მეტი) ფასი ადევს მავანი სავაჭრო საიტის შემოთავაზებით... ცხადია, იმან ამას უთხრა, რომ მე იმას ვეძებდი და კიდევ ერთხელ დამიდეს აქ საცდუნებლად, მაგრამ.... ჰა-ჰა! დღეს "გავაიასნე" საკითხი, გადავბარგდი სპარსულენოვან ინტერნეტში და ისეთი რამ ვიპოვე, რომ აღარც რუსული და ინგლისური წყაროები მინდა და აღარც გუგული დეიდა მთელი თავისი სააგენტურო ქსელით... ოღონდ ეგ არის - სინანულის გრძნობა გამიჩნდა:

- რატომ იყო "რევოლუციამდელი" ბავშვი გონებაჩლუნგი?

- იმიტომ, რომ მას არ ჰქონდა კომპიუტერი და ინტერნეტი!

25-30 წლის წინ რომ მქონოდა ეს საშუალებები, ხომ მექნებოდა უკვე გაკეთებული ყველაფერი ის, რის კეთებაც ახლა დავიწყე და სულ იმის შიში მაქვს - მოვასწრებ თუ არა?!

სირაჯხანა

სირაჯხანა სირაჯების ბუდეა?

...ძველებს ახსოვთ ეს სიმღერა (გაგრძელებაც ვიცი - "ორთაჭალა - კიტრები და მწვანილი" და ა.შ.)

გავრცელებული აზრით, ეს სიტყვა სირაჯ (+ "ხანა" - სახლი) ღვინის სარდაფს ნიშნავს და იმასაც მიუთითებენ ხოლმე, რომ ეს სპარსული სიტყვიდან "სირაჯ/სირაჩ" მოდისო... მეც ასე ვიცოდი და ვიცი და მეტსაც გეტყვით, მთელი ბავშვობა ამ აღმართზე ჯერ დავრბოდი და მერე ავდი-ჩავდიოდი და მთელი ჩვენი უბანიც და თბილისის აღმოსავლეთი ნაწილიც ამ სიტყვით იცნობდა - სირაჯხანა (ახლა - ღვინის აღმართი.... ვითომ რატომ "აღმართი" და არა დაღმართი... ავლაბრის მოსახლეობისთვის ეს სწორედაც, რომ დაღმართი იყო და არის). ამ აღმართ-დაღმართზე არსებული ღვინით მოვაჭრე ერთი-ორი მაღაზია მეც ძალიან კარგად მახსოვს და, მგონი, ახლაც არის (დიდი ხანია, აღარ ჩამივლია იქით), თუმცა ამ აღმართზე ბავშვობიდან მახსოვს, რომ უფრო მეტი ე.წ. რკინა-კავეულის და ნაირგვარი საყოფაცხოვრებო რკინის ნაკეთობების სავაჭრო ადგილები და მეთუნე-მეთუნუქეების სახელოსნოებიც იყო, ქუჩის ორივე მხარეს (ე.წ. "ფეჩს"/ღუმელს და მის რამე-რუმეებს სულ იქ ვყიდულობდით, ჩემი ძველი მეზობლები დამეთანხმებიან)... ახლა მტკვრის მხარეს მდებარე შენობები დაანგრიეს, მხოლოდ კლდის მხარე დარჩა... ერთი სიტყვით, ღვინო და მეღვინე ახსენდება უმალ ძველ თბილისელს, რაწამს ამ სიტყვას - "სირაჯ/ჩ-ხანას" გაიგონებს... მე კი რატომღაც ყოველთვის ეჭვი მეპარებოდა, რადგან იმ აღმართ-დაღმართზე, როგორც ვთქვი, უფრო მეტი რკინის ჯინჯილები და ზანზალაკები იყიდებოდა, ვიდრე ღვინო (სადღაც 60-იან წლებზე ვლაპარაკობ).

* * *

"ხანა" რომ სპარსულია, ეს ცხადია (ჩაიხანა, ყავახანა, ქარხანა და ა.შ.) და "სახლს" ნიშნავს... "სირაჯ" უფრო არაბულ სიტყვას ჰგავს, თუმცა ეს არ არის მთავარი, მე მის მნიშვნელობას ვეძებდი შესაბამის ლექსიკონებში (პოლიგრაფიულშიც და ელექტრონულშიც) და ვერსად წავაწყდი მის კავშირს "ღვინოსთან"... ყველგან გარკვევით წერია, რომ ეს არის "მეუნაგირე, უნაგირების კეთების ოსტატი... უნაგირების გამყიდველი...", სირაჯხანა კი უნაგირების სახელოსნოს, სავაჭრო ადგილს და მისთანას ნიშნავს... 

არაბულ-სპარსულად სიტყვა "ღვინის" რამდენიმე ვარიანტი არსებობს: მეი, შარაბ, მოლ, ბადე (აქედან არის ჩვენი "ბადაგი"), უფრო ძველი - ნაბიზ... მეტაფორული - თალხვაშ და ა.შ. ლამის მთელი კლასიკური სპარსული პოეზია მაქვს უკვე გადაქოთქოთებული და "სირაჯ" არსად შემხვედრია ღვინის მნიშვნელობით... 

თუ ვინმე ჩემი კოლეგა აღმოსავლეთმცოდნე მიმითითებს სიტყვას, რომელიც "სირაჯ"-თან არის კავშირში და რამენაირად "ღვინოსაც" აღნიშნავს, დიდად მადლობელი დავრჩები.

(ფოტოზე - ძველი სირაჩხანა ავლაბრიდან ქვემოთ, მტკვრისკენ).